Slecht slapen door angst: waarom angst, piekeren en ochtendpaniek vaak samenhangen

Slecht slapen door angst: waarom angst, piekeren en ochtendpaniek vaak samenhangen

In mijn praktijk Angstvrij met Kloens hoor ik het bijna dagelijks. Mensen die slecht slapen, veel piekeren en die aangeven dat ze zich ’s ochtends al angstig voelen zodra ze wakker worden. Soms noemen ze het zelfs ochtendpaniek.

De angst in de ochtend is er al is voordat ze ergens bewust aan denken.

Vanuit mijn eerdere werk met slaaponderzoek als laborant Klinische Neurofysiologie én mijn huidige werk als hypnotherapeut en angstexpert zie ik steeds duidelijker hoe nauw angst, slecht slapen en het lichaam met elkaar verbonden zijn.

Veel mensen weten niet dat angst een grote rol kan spelen bij slaapproblemen, ook wanneer ze zichzelf overdag niet als angstig beschouwen of al jaren “gewoon slecht slapen”.

In dit artikel leg ik uit hoe angst of een angststoornis de slaap beïnvloeden, waarom piekeren vaak niet de oorzaak maar het gevolg is, en waarom juist de ochtend zo’n kwetsbaar moment kan zijn.

Angst en slecht slapen beïnvloeden elkaar continu

Angst en slecht slapen zijn geen losse problemen. Ze versterken elkaar. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen met angstklachten vaker slaapproblemen hebben, en dat mensen die langdurig slecht slapen een grotere kans hebben om angstklachten of een angststoornis te ontwikkelen.¹

Belangrijk hierbij is dat angst niet alleen bestaat uit gedachten.

Angst is ook een lichamelijke toestand van verhoogde alertheid.

Als het zenuwstelsel langdurig in deze stand staat, wordt slapen steeds moeilijker.

Veel mensen denken dat hun slapeloosheid komt door piekeren, maar in de praktijk zie ik dat piekeren vaak ontstaat omdat het lichaam niet meer vanzelf tot rust komt.

Wat er ’s nachts gebeurt bij angst en piekeren

Tijdens een gezonde slaap schakelt het lichaam over naar herstel. De ademhaling wordt rustiger, de hartslag daalt en het zenuwstelsel krijgt ruimte om spanning los te laten.

Bij mensen met angst of paniek lukt deze overgang vaak niet volledig.

Het lichaam blijft deels alert, ook tijdens de slaap.

Dat kan zorgen voor een te lichte, gefragmenteerde slaap of korte ontwakingen die iemand zelf niet altijd bewust meemaakt. Onderzoek laat zien dat mensen met angstklachten ’s nachts vaker verhoogde stressactiviteit in de hersenen hebben, zelfs wanneer zij subjectief het gevoel hebben dat ze goed slapen.²

Dit verklaart waarom veel mensen zeggen dat ze wel slapen, maar zich niet uitgerust voelen.

De rol van ademhaling en automatische controle

Angst heeft direct invloed op de ademhaling. Die wordt sneller, oppervlakkiger en minder stabiel.

Overdag kan dat voelbaar zijn als benauwdheid of een opgejaagd gevoel. Wat minder bekend is, is dat deze manier van ademen ook ’s nachts kan doorgaan.

De ademhaling wordt automatisch geregeld door diepe hersengebieden die nauw verbonden zijn met emotionele centra. Als iemand langdurig gespannen of angstig is, kan deze automatische regulatie instabiel worden.

Vanuit de slaapgeneeskunde is bekend dat verstoringen in de automatische ademregulatie tijdens de slaap kunnen bijdragen aan micro-ontwakingen en een gevoel van onrustige, niet-herstellende slaap.³

Niet iedereen met angst heeft een vastgestelde slaapstoornis, maar ook mildere vormen van deze instabiliteit kunnen ervoor zorgen dat het lichaam ’s nachts niet echt durft los te laten.

Ochtendpaniek en angst in de ochtend

Een klacht die ik vaak hoor, is angst in de ochtend.

Mensen zeggen dan: “Ik word wakker met angst” of “Het zit meteen in mijn lijf”.

Dit wordt vaak ervaren als ochtendpaniek en voelt overweldigend, juist omdat er nog geen gedachten zijn.

De overgang van slaap naar waken is lichamelijk gezien een kwetsbaar moment. In de ochtend stijgt het stresshormoon cortisol, de ademhaling versnelt en het lichaam schakelt over naar activiteit.

Als iemand ’s nachts al in een verhoogde alertheid heeft verkeerd, kan deze overgang te abrupt zijn.

Het gevolg is dat iemand wakker wordt met lichamelijke angstverschijnselen zoals hartkloppingen, onrust of een gevoel van dreiging. De gedachten komen meestal pas daarna.

Dit maakt ochtend angst zo verwarrend en beangstigend.

Slecht slapen zonder te weten dat angst meespeelt

Niet iedereen die slecht slaapt, herkent zichzelf als angstig. Veel mensen zien zichzelf vooral als slechte slaper.

Ze liggen lang wakker, worden vroeg wakker of voelen zich structureel moe.

Toch laat onderzoek zien dat langdurige stress, angst en piekeren de structuur van de slaap veranderen, met minder diepe slaap en meer fragmentatie.⁴

Zolang het zenuwstelsel geen veiligheid ervaart, blijft slaap oppervlakkig.

Dat geldt zelfs wanneer iemand alles “goed” doet op het gebied van slaaphygiëne.

Waarom angstbehandeling vaak zorgt voor beter slapen

In mijn praktijk zie ik regelmatig dat mensen beter gaan slapen terwijl we daar niet direct op focussen.

Door op lichaamsniveau te werken aan angst, paniek en onderliggende spanning, met behulp van trance en hypnose, verandert de manier waarop het lichaam zichzelf reguleert.

Wanneer het zenuwstelsel zich veiliger voelt, durft het ’s nachts los te laten.

De ademhaling stabiliseert, de slaap verdiept en de ochtend begint rustiger.

Onderzoek laat zien dat het behandelen van angst en stress niet alleen de angstklachten vermindert, maar ook leidt tot een duidelijke verbetering van de slaapkwaliteit.⁵

Slaap is geen techniek en geen kwestie van wilskracht. Het is een gevolg van veiligheid.

Wat dit voor jou kan betekenen

Als je last hebt van angst overdag, een angststoornis, veel piekeren voor het slapen of merkt dat je daardoor slecht slaapt of zelfs wakker wordt met ochtendpaniek of angst in de ochtend, dan is het belangrijk om te weten dat dit geen losstaande problemen zijn. Je lichaam probeert je te beschermen in een systeem dat te lang onder spanning heeft gestaan.

In mijn werk zie ik dat wanneer angst op lichaamsniveau wordt aangepakt, de slaap vaak vanzelf verbetert.

Niet omdat we aan slapen “werken”, maar omdat het zenuwstelsel weer leert dat het veilig is om los te laten.

Met mijn 3-sessie traject help ik je om die diepe, automatische angstreacties te veranderen, zodat je overdag rustiger wordt én ’s nachts beter kunt slapen. Veel mensen merken dat ze minder piekeren voor het slapen en rustiger wakker worden, soms al tijdens het traject.

Wil je weten of dit bij jou past, dan nodig ik je uit voor een gratis telefonisch kennismakingsgesprek. Daarin kun je je situatie rustig voorleggen en beantwoord ik al je vragen.

Tot slot

Angst, slecht slapen en piekeren zijn geen zwaktes. Ze zijn signalen van een zenuwstelsel dat te lang alert is geweest en dringend behoefte heeft aan veiligheid. Rust ontstaat niet door harder je best te doen of door jezelf te dwingen te ontspannen, maar door het lichaam te helpen weer vertrouwen te krijgen.

Als je merkt dat vooral het leegmaken van je hoofd voor het slapen lastig is, dan kan mijn korte hypnose-mp3 van tien minuten je daarbij ondersteunen. Deze helpt je om de dag los te laten en met meer rust de nacht in te gaan. 

Wanneer het lichaam zich veilig genoeg voelt, volgt slaap vaak vanzelf.